भारतातील कृषी क्षेत्रात सध्या एक मोठी क्रांती पाहायला मिळत आहे. पारंपरिक पिकांच्या पलिकडे जात आता ‘मका’ (Maize) हे पीक देशाच्या अर्थव्यवस्थेत आणि इंधन क्षेत्रात केंद्रस्थानी येत आहे. नुकत्याच झालेल्या ‘फिक्की इंडिया मेझ समिट २०२६’ (FICCI India Maize Summit 2026) मध्ये ‘फिक्की’ आणि ‘येस बँक’ यांचा एक संयुक्त अहवाल सादर करण्यात आला. या अहवालानुसार, देशात मक्याचे उत्पादन आणि मागणी दोन्हीही विक्रमी गतीने वाढत आहेत.
मागणीत प्रचंड वाढ: २०३० चे उद्दिष्ट काय?
अहवालातील अंदाजानुसार, इथेनॉल निर्मिती आणि पशुखाद्य उद्योगांच्या वाढत्या गरजेमुळे वर्ष २०३०-३१ पर्यंत देशांतर्गत मक्याची मागणी तब्बल ७.२ कोटी (७२ दशलक्ष) टनांवर पोहोचणार आहे. एवढेच नव्हे तर, २०४७ पर्यंत ही मागणी १०० दशलक्ष टनांच्या पार जाण्याचा अंदाज आहे.
उत्पादनात १२० टक्क्यांची ऐतिहासिक वाढ :
गेल्या एका दशकात भारतातील मका उत्पादनाने अभूतपूर्व झेप घेतली आहे.
- वर्ष २०१५-१६ मध्ये देशात २.२६ कोटी टन मक्याचे उत्पादन होत होते.
- वर्ष २०२५-२६ मध्ये हे उत्पादन वाढून सुमारे ५ कोटी टनांवर पोहोचले आहे.
याचाच अर्थ गेल्या १० वर्षांत मक्याच्या उत्पादनात १२० टक्क्यांपेक्षा जास्त वाढ झाली आहे.
मक्याची मागणी वाढण्याची मुख्य कारणे :
१. इथेनॉल निर्मिती (Maize to Ethanol)
पेट्रोलमध्ये इथेनॉलचे मिश्रण (Ethanol Blending) वाढवण्यासाठी केंद्र सरकार वेगाने पावले टाकत आहे. भारतीय मका संशोधन संस्थेच्या (IIMR) माहितीनुसार, देशातील एकूण मका उत्पादनापैकी सुमारे २६ टक्के मका सध्या थेट इथेनॉल निर्मितीसाठी वापरला जात आहे. इंधन क्षेत्रातील या वाढत्या वापरामुळे मक्याला बाजारात वर्षभर स्थिर मागणी मिळत आहे.
२. पशुखाद्य आणि पोल्ट्री उद्योग (Feed Boom).
३. स्टार्च आणि इतर उद्योग
या व्यतिरिक्त फूड प्रोसेसिंग, स्टार्च उद्योग आणि जैव-आधारित (Bio-based) उत्पादनांमध्येही मक्याचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे.
भारतात पोल्ट्री (कोंबडी पालन) आणि दुग्ध व्यवसाय खूप वेगाने वाढत आहे. या प्राण्यांच्या खाद्यासाठी (Animal & Poultry Feed) मका हा सर्वात प्रमुख घटक आहे. त्यामुळे पशुखाद्य उद्योगाकडून मक्याला सातत्याने मोठी मागणी राहत आहे.
शेतकऱ्यांसाठी सुवर्णसंधी!
मक्याच्या या वाढत्या मागणीमुळे शेतकऱ्यांना अनेक फायदे होत आहेत:
- किंमतीत स्थिरता: इथेनॉल कंपन्यांकडून थेट खरेदी होत असल्यामुळे मक्याच्या दरात मोठी घसरण होत नाही आणि शेतकऱ्यांना शाश्वत भाव मिळतो.
- तिन्ही हंगामात उत्पादन: भारतात मका हे खरीप, रब्बी आणि उन्हाळी अशा तिन्ही हंगामात घेतले जात असल्याने शेतकऱ्यांकडे वर्षभर उत्पन्नाची संधी असते.
- शाश्वत बाजारपेठ: भविष्यातील ७.२ कोटी टनांची मागणी पूर्ण करण्यासाठी येणाऱ्या काळात मका उत्पादक शेतकऱ्यांना हक्काची बाजारपेठ उपलब्ध असणार आहे.
निष्कर्ष :
थोडक्यात सांगायचे तर, मका आता केवळ एक अन्नधान्य किंवा चारा पीक राहिलेले नाही, तर ते देशाचे ‘नवे नगदी पीक’ बनत चालले आहे. वाढती उत्पादकता आणि इथेनॉल क्रांतीमुळे मका शेती येणाऱ्या काळात अधिक फायदेशीर ठरणार यात शंका नाही.
- कांदा प्रश्नावर दिल्ली दरबारात मोठी बैठक; शेतकऱ्यांना दिलासा मिळणार?
- देशात मक्याची मागणी वाढणार: २०३० पर्यंत ७.२ कोटी टनांचे लक्ष्य! शेतकरी बांधवांसाठी मोठी संधी
- खत व्यवस्थापन पूर्ण मार्गदर्शक | योग्य खत वापरून उत्पादन वाढवा
- शेतकऱ्यांची फसवणूक थांबणार! रासायनिक खतांसोबत इतर औषधं सक्तीने विकल्यास दुकानदाराचा परवाना होणार रद्द; कृषी विभागाचा कडक इशारा
- आल्याची लागवड नियोजन | बेड पद्धत, खत व्यवस्थापन आणि पाणी नियोजन