सोयाबीन हे आपल्या महाराष्ट्रातील प्रमुख आणि महत्वाचे नगदी पीक आहे. परंतु, बदलत्या वातावरणामुळे या पिकावर पिवळा मोझॅक, खोड कीड, चक्री भुंगा, तसेच लष्करी आळी यांसारख्या किडी आणि रोगांचा प्रादुर्भाव वाढताना दिसतो. योग्य वेळी आणि योग्य औषधांची फवारणी केली तरच पिकाचे नुकसान टाळून बंपर उत्पादन घेता येते.

आजच्या या ब्लॉगमध्ये आपण सोयाबीनच्या पेरणीपासून ते दाणे भरेपर्यंतच्या फवारणीच्या वेळापत्रकाविषयी सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.

1. पहिली फवारणी (पेरणीनंतर १५ ते २० दिवसांनी)

पेरणीनंतर रोपे लहान असताना खोड कीड आणि पानांवरील किडींचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी ही फवारणी करणे गरजेचे असते.

• प्रमुख समस्या: खोड माशी (Stem Fly), चक्री भुंगा (Girdle Beetle) आणि लहान अळ्या.
• किटकनाशक (कीटक नियंत्रणासाठी):
  • थायमेथॉक्साम + लॅम्बडा सायहेलोथ्रीन (Thiamethoxam + Lambda-cyhalothrin – उदा. Solomon किंवा Ampligo)
  • किंवा क्लोरँट्रानिलीप्रोल (Chlorantraniliprole)
• टॉनिक (वाढीसाठी): १९:१९:१९ (19:19:19) विद्राव्य खत (१०० ग्रॅम प्रति पंप) किंवा कोणतेही उत्तम अमिनो ॲसिड बेस टॉनिक.

2. दुसरी फवारणी (पेरणीनंतर ३० ते ३५ दिवसांनी – शाकीय वाढीची वेळ)

या टप्प्यावर सोयाबीनच्या झाडांची वाढ झपाट्याने होत असते. त्यामुळे किडींसोबतच बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षण करणे महत्त्वाचे असते.

• प्रमुख समस्या: चक्री भुंगा, तंबाखूवरील पाने खाणारी अळी (Spodoptera) आणि पानांवरील ठिपके (बुरशी).
• किटकनाशक:
  • एमामेक्टिन बेन्झोएट (Emamectin Benzoate – ५ ग्रॅम/पंप) किंवा स्पायनेटोरम (Spinetoram)
• बुरशीनाशक (Fungicide):
  • कार्बेन्डाझिम + मॅन्कोझेब (Carbendazim + Mancozeb – उदा. SAAF) किंवा टेब्युकोनॅझोल + सल्फर.
• खाद्य/टॉनिक: १२:६१:० (12:61:0) किंवा मायक्रोन्युट्रिएंट्स (सूक्ष्म अन्नद्रव्ये) ज्यामुळे फुलोरा चांगला निघेल.

3. तिसरी फवारणी (पेरणीनंतर ४५ ते ५० दिवसांनी – फुलोरा ते शेंगा धरण्याची वेळ)

ही फवारणी सर्वात महत्त्वाची मानली जाते. कारण या काळात लागणारा फुलकळीचा टप्पा उत्पादनाची टक्केवारी ठरवतो.

• प्रमुख समस्या: अळ्या, फुलगळ होणे आणि बुरशीचा प्रादुर्भाव.
• किटकनाशक:
  • फ्ल्युबेंडियामाईड (Fame) किंवा क्लोरँट्रानिलीप्रोल (Coragen)
• बुरशीनाशक:
  • अझॉक्सीस्ट्रॉबिन + टेब्युकोनॅझोल (Azoxystrobin + Tebuconazole – उदा. Custodia)
• फूल व शेंगा वाढीसाठी:
  • ॲमिनो ॲसिड / बोरॉन (Boron – २० ग्रॅम/पंप) आणि ०:५२:३४ विद्राव्य खत.

टीप: फुल फुलण्याच्या मुख्य टप्प्यावर अति तीव्र औषधांची फवारणी टाळावी, अन्यथा फुलगळ होऊ शकते.

4. चौथी फवारणी (पेरणीनंतर ६० ते ६५ दिवसांनी – शेंगांमध्ये दाणे भरताना) [आवश्यकतेनुसार]

शेंगांमध्ये दाणे व्यवस्थित भरण्यासाठी आणि दाण्यांची फुगीरता व चमक वाढवण्यासाठी ही फवारणी केली जाते.

• प्रमुख समस्या: शेंगा पोखरणारी अळी आणि करपा रोग.
• किटकनाशक: साधे अळीनाशक जसे की, प्रोफेनोफॉस + सायपरमेथ्रीन.
• खत/टॉनिक: ०:०:५० (पोटॅशियम सल्फेट) १०० ग्रॅम प्रति पंप. (यामुळे दाण्याचा आकार, वजन आणि तेलाचे प्रमाण वाढते.)

फवारणी करताना घ्यावयाची काळजी (महत्त्वाच्या टिप्स)

• पाण्याची गुणवत्ता: फवारणीसाठी नेहमी स्वच्छ आणि गोडे पाणी वापरा. गढूळ पाणी औषधांची कार्यक्षमता कमी करते.
• योग्य वेळ: फवारणी नेहमी सकाळी (दव उतरल्यावर) किंवा संध्याकाळी उन्हाची तीव्रता कमी झाल्यावर करावी.
• स्टीकर (Sticker) चा वापर: पावसाच्या दिवसांत औषध वाहून जाऊ नये म्हणून फवारणीच्या द्रावणात सिलिकॉन बेस स्टीकर नक्की मिसळा.
• सुरक्षा: फवारणी करताना तोंडावर मास्क आणि हातावर हातमोजे नक्की वापरा. वाऱ्याच्या उलट दिशेने फवारणी करू नका.

निष्कर्ष

सोयाबीनच्या पिकातून भरघोस उत्पादन मिळवण्यासाठी योग्य वेळी, योग्य प्रमाणात आणि योग्य औषधांची फवारणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे. वरील वेळापत्रकाचा वापर करून तुम्ही तुमच्या सोयाबीन पिकाचे किडी व रोगांपासून रक्षण करू शकता.

Latest post :-