HUR-15 हा राजमा वाण Banaras Hindu University (BHU) द्वारे विकसित करण्यात आलेला आहे. हा वाण मध्यम कालावधीचा असून चांगल्या उत्पादनक्षमतेमुळे आणि बाजारातील मागणीमुळे शेतकऱ्यांमध्ये लोकप्रिय होत आहे. या वाणाचे दाणे आकर्षक रंगाचे आणि आकाराने एकसारखे असल्यामुळे बाजारात चांगला दर मिळतो. महाराष्ट्रातील काही भागात योग्य हवामान व व्यवस्थापन असल्यास हा वाण यशस्वीपणे घेता येतो.
HUR-15 राजमा साधारणतः 90 ते 110 दिवसांत तयार होणारा वाण आहे. योग्य पद्धतीने लागवड केल्यास प्रति हेक्टर 18 ते 25 क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळू शकते. या वाणाची झाडे मध्यम उंचीची असून शेंगा व्यवस्थित लागतात. दाण्यांचा रंग लालसर किंवा गडद तपकिरी असून स्वयंपाकासाठी चांगल्या गुणवत्तेचा मानला जातो.
हवामान आणि माती :
हा वाण थंड आणि सौम्य हवामानात उत्तम वाढतो. 15°C ते 25°C तापमान हे यासाठी योग्य असते. जास्त उष्णता किंवा अतिवृष्टी या वाणासाठी हानिकारक ठरू शकतात. हलकी ते मध्यम काळी जमीन किंवा चांगला निचरा असलेली गाळाची जमीन HUR-15 साठी योग्य असते. पाण्याचा साच होणारी जमीन टाळावी.
लागवडीचा कालावधी (कधी लावावे) :
महाराष्ट्रात HUR-15 राजमा प्रामुख्याने रब्बी हंगामात घेतला जातो. ऑक्टोबरच्या शेवटपासून नोव्हेंबरच्या मध्यापर्यंत पेरणी केल्यास चांगले उत्पादन मिळते. काही थंड भागात (उदा. घाटमाथा) योग्य परिस्थितीत उशिरा खरीपात देखील पेरणी करता येते, पण रब्बी हंगाम अधिक सुरक्षित मानला जातो.
कधी लावू नये (महत्त्वाचा मुद्दा) :
जून ते सप्टेंबर या खरीप हंगामातील मुसळधार पावसाच्या काळात HUR-15 ची लागवड करू नये, कारण जास्त पाण्यामुळे मुळांची कुज (root rot) आणि इतर बुरशीजन्य रोग वाढतात. तसेच 30°C पेक्षा जास्त तापमान असलेल्या भागात किंवा काळात लागवड टाळावी, कारण फुलधारणा आणि शेंगा लागणे कमी होते. पाण्याचा निचरा न होणाऱ्या जमिनीत हा वाण लावल्यास उत्पादनात मोठी घट येते.
बियाणे आणि पेरणी :
प्रति हेक्टर साधारण 80 ते 100 किलो बियाणे लागते. पेरणी करताना ओळीतील अंतर 30 ते 45 सेंमी आणि झाडांमधील अंतर 10 सेंमी ठेवावे. पेरणीपूर्वी बियाण्यावर योग्य बीजप्रक्रिया केल्यास रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.
खत व्यवस्थापन :
शेताची सुपीकता लक्षात घेऊन सेंद्रिय खतांसोबत NPK खतांचा संतुलित वापर करावा. सुरुवातीला नत्र, स्फुरद आणि पालाश यांचा योग्य प्रमाणात वापर केल्यास झाडांची वाढ चांगली होते.
पाणी व्यवस्थापन :
राजमा पिकाला जास्त पाणी लागत नाही, पण फुलोरा आणि शेंगा भरण्याच्या अवस्थेत ओलावा आवश्यक असतो. जास्त पाणी दिल्यास रोग वाढू शकतात, त्यामुळे हलक्या पाण्याच्या पाळ्या द्याव्यात.
रोग आणि कीड व्यवस्थापन :
HUR-15 मध्ये काही प्रमाणात रोग सहनशीलता असली तरी अँथ्रॅक्नोज, पानांवरील डाग आणि मुळकुज यांचा धोका राहतो. योग्य अंतर, निचरा आणि वेळेवर फवारणी केल्यास नियंत्रण करता येते.
✅ निष्कर्ष :
HUR-15 हा महाराष्ट्रासाठी योग्य, कमी जोखमीचा आणि चांगले उत्पादन देणारा राजमा वाण आहे. योग्य पाणी, खत आणि कीड नियंत्रण व्यवस्थापन केल्यास शेतकऱ्यांना चांगला नफा मिळू शकतो.