सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी वाणाची निवड करणे हा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा असतो. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी (VNMKV) यांनी विकसित केलेले MAUS 71 हे वाण, ज्याला शेतकरी ‘समृद्धी’ या नावानेही ओळखतात, महाराष्ट्रातील कोरडवाहू आणि बागायती अशा दोन्ही क्षेत्रांत अत्यंत यशस्वी ठरले आहे.
खाली या वाणाबद्दलची सविस्तर तांत्रिक माहिती आणि व्यवस्थापन टिप्स दिल्या आहेत
१. वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये (Salient Features) :
- कालावधी: हे वाण साधारणपणे ९३ ते १०० दिवसांत पूर्णपणे परिपक्व होते. मध्यम कालावधीचे वाण असल्यामुळे रब्बी हंगामातील पिकांसाठी जमीन लवकर रिकामी होते.
- उत्पादन क्षमता: योग्य हवामान आणि खत व्यवस्थापन मिळाल्यास हेक्टरी २५ ते ३० क्विंटल (सरासरी १०-१२ क्विंटल प्रति एकर) उत्पादन देण्याची क्षमता या वाणात आहे.
- फुले व पाने: या वाणाला जांभळ्या रंगाची फुले येतात. याची पाने रुंद आणि गडद हिरव्या रंगाची असतात.
- शेंगांची रचना: शेंगांची उंची जमिनीपासून थोडी वर असल्याने कापणी करताना सोपे जाते. महत्त्वाचे म्हणजे, हे वाण शेंगा फुटण्याला (Pod Shattering) ३-४ दिवसांपर्यंत प्रतिकार करू शकते.
२. दाण्यांचे स्वरूप आणि गुणवत्ता :
- दाण्याचा रंग: दाणे आकर्षक पिवळ्या रंगाचे आणि मध्यम आकाराचे असतात.
- हाइलम (डोळा): दाण्यांचा डोळा काळ्या रंगाचा असतो, जी या वाणाची ओळख आहे.
- तेलाचे प्रमाण: यामध्ये साधारणतः १८ ते १९ टक्के तेलाचे प्रमाण असते आणि प्रथिनांचे (Protein) प्रमाण ४० टक्क्यांपर्यंत असते.
३. लागवड तंत्रज्ञान (Cultivation Tips) :
- जमीन: मध्यम ते भारी आणि पाण्याचा निचरा होणारी जमीन या वाणासाठी सर्वोत्तम आहे. अति हलक्या जमिनीत याची पेरणी टाळावी.
- बियाणे दर: एकरी साधारण ३० किलो बियाणे लागते. (७५ किलो प्रति हेक्टर).
- पेरणीचे अंतर: दोन ओळींतील अंतर ४५ सें.मी. आणि दोन रोपांतील अंतर ५ ते ७ सें.मी. ठेवावे. बीबीएफ (BBF) पद्धतीने पेरणी केल्यास अधिक फायदा होतो.
४. रोग व कीड प्रतिकारशक्ती :
MAUS 71 हे वाण सोयाबीनवरील प्रमुख रोग जसे की ‘तांबेरा’ (Rust) आणि ‘खोडमाशी’ याला काही प्रमाणात प्रतिकारक्षम आहे. मात्र, शेंगा पोखरणाऱ्या अळीसाठी योग्य वेळी फवारणी करणे आवश्यक आहे.
५. व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाचे मुद्दे :
- बीजप्रक्रिया: पेरणीपूर्वी बियाण्यास ‘थायरम + कार्बेन्डाझिम’ची प्रक्रिया करावी. त्यानंतर ‘रायझोबियम’ आणि ‘पीएसबी’ या जीवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया नक्की करावी.
- खत मात्रा: पेरणीच्या वेळी ३० किलो नत्र, ७५ किलो स्फुरद आणि ३० किलो पालाश प्रति हेक्टरी द्यावे. गंधकाचा (Sulphur) वापर केल्यास तेलाचे प्रमाण आणि दाण्यांची चमक वाढते.
निष्कर्ष :
जर तुम्ही जेएस ३३५ ला पर्याय शोधत असाल आणि तुमच्याकडे मध्यम ते भारी जमीन असेल, तर MAUS 71 हा एक उत्तम पर्याय आहे. कमी खर्चात आणि मध्यम कालावधीत चांगले उत्पादन देणारे हे वाण आजही अनेक शेतकऱ्यांच्या पसंतीस उतरत आहे
स्थानिक कृषी तज्ञाचा सल्ला अवश्य घ्या.