अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेमुळे सोयाबीन पिवळे पडते का?
होय. सोयाबीनमध्ये पिवळेपणा येण्याचे सर्वात सामान्य कारणांपैकी एक म्हणजे अन्नद्रव्यांची कमतरता. मात्र प्रत्येक वेळी पिवळेपणाचे कारण खतांची कमतरता असेलच असे नाही. त्यामुळे कोणते अन्नद्रव्य कमी आहे हे लक्षणांवरून ओळखणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाची सूचना: फक्त पाने पिवळी दिसत आहेत म्हणून कोणतेही सूक्ष्म अन्नद्रव्य किंवा खताची फवारणी करू नका. शक्य असल्यास मृदा परीक्षण किंवा कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
१. नत्र (Nitrogen) ची कमतरता
सोयाबीन हे कडधान्य पीक असल्यामुळे रायझोबियम जीवाणूंच्या मदतीने वातावरणातील नत्र निश्चित करते. मात्र पाणी साचणे, आम्लयुक्त किंवा क्षारीय जमीन, बियाण्याला जैवखत प्रक्रिया न करणे किंवा मुळांची खराब वाढ यामुळे ही प्रक्रिया कमी होऊ शकते.
लक्षणे
- खालची जुनी पाने प्रथम पिवळी पडतात.
- संपूर्ण झाडाची वाढ मंदावते.
- खोड बारीक राहते.
- झाड फिकट हिरवे दिसते.
कसे तपासाल?
एक-दोन झाडे काळजीपूर्वक उपटून मुळांवरील गाठी तपासा.
- गुलाबी किंवा लालसर गाठी = नत्र स्थिरीकरण चांगले.
- पांढऱ्या किंवा गाठी नसणे = कार्य कमी असण्याची शक्यता.
व्यवस्थापन
- शेतात पाणी साचू देऊ नका.
- पुढील हंगामात बियाण्याला रायझोबियम व पीएसबी (PSB) जैवखत प्रक्रिया करा.
- नत्राची कमतरता निश्चित झाल्यास स्थानिक कृषी तज्ज्ञांच्या शिफारशीनुसारच पूरक व्यवस्थापन करा.
२. लोह (Iron) ची कमतरता
लोहाची कमतरता प्रामुख्याने जास्त चुनखडी असलेल्या किंवा उच्च pH असलेल्या जमिनीत दिसून येते.
लक्षणे
- नवीन वरची पाने प्रथम पिवळी पडतात.
- पानांच्या शिरा मात्र हिरव्याच राहतात.
- झाडाची वाढ कमी होते.
कधी जास्त दिसते?
- चुनखडीयुक्त जमीन
- जास्त पाऊसानंतर
- उच्च pH असलेली जमीन
व्यवस्थापन
- मृदा परीक्षण करूनच निर्णय घ्या.
- आवश्यक असल्यास कृषी विभाग किंवा कृषी विद्यापीठाच्या शिफारशीनुसार सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची फवारणी करा.
३. गंधक (Sulphur) ची कमतरता
गंधकामुळे प्रथिनांची निर्मिती आणि क्लोरोफिल तयार होण्यास मदत होते.
लक्षणे
- नवीन पाने फिकट हिरवी किंवा पिवळी होतात.
- वाढ मंदावते.
- झाडे बारीक राहतात.
- शेंगा कमी लागतात.
कोणत्या जमिनीत जास्त दिसते?
- हलकी वालुकामय जमीन
- कमी सेंद्रिय कर्ब असलेली जमीन
व्यवस्थापन
- मृदा परीक्षणाच्या अहवालानुसारच गंधकयुक्त खतांचा वापर करावा.
४. मॅग्नेशियम (Magnesium) ची कमतरता
मॅग्नेशियम हे क्लोरोफिलचा मुख्य घटक आहे.
लक्षणे
- जुनी पाने प्रथम पिवळी पडतात.
- शिरांमधील भाग पिवळा होतो.
- शिरा हिरव्याच राहतात.
हे लक्षण नत्राच्या कमतरतेपेक्षा वेगळे असते.
५. पोटॅश (Potassium) ची कमतरता
लक्षणे
- पानांच्या कडा पिवळ्या पडतात.
- नंतर त्या तपकिरी होऊन सुकू लागतात.
- झाडांची रोगप्रतिकारक क्षमता कमी होते.
एकाच वेळी अनेक कमतरता दिसू शकतात
सतत पाऊस, मुळांचे नुकसान किंवा खराब निचरा असल्यास एकाच वेळी अनेक अन्नद्रव्यांची कमतरता दिसू शकते. अशावेळी फक्त एकाच सूक्ष्म अन्नद्रव्याची फवारणी करून प्रश्न सुटेलच असे नाही.
पिवळेपणा दिसल्यावर शेतकरी करत असलेल्या सामान्य चुका
- कोणतेही टॉनिक फवारणे.
- एकाच टाकीत अनेक खते व औषधे मिसळणे.
- कारण न तपासता सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची फवारणी करणे.
- पाणी साचलेले असतानाच फवारणी करणे.
- सोशल मीडियावरील अप्रमाणित सल्ला वापरणे.
योग्य निर्णय कसा घ्यावा?
जर…
- खालची पाने पिवळी असतील → नत्राची कमतरता असण्याची शक्यता.
- वरची पाने पिवळी आणि शिरा हिरव्या असतील → लोहाची कमतरता असण्याची शक्यता.
- संपूर्ण शेत पिवळे असेल आणि पाणी साचले असेल → मुळांना ऑक्सिजनचा अभाव किंवा मुळांचे नुकसान.
- फवारणीनंतर लगेच पिवळेपणा आला असेल → तणनाशकाचा परिणाम असू शकतो.
अंतिम निर्णयासाठी शेतातील प्रत्यक्ष निरीक्षण आणि गरज असल्यास मृदा किंवा पानांचे परीक्षण महत्त्वाचे आहे.
भाग १ :-
भाग ३ :-
भाग ४ :-
